Konteyner Beklerken Çıkan Masrafı Kim Öder? Ardiye, Demuraj ve Antrepo Faturası
8 dk1427 kelime
Alıcı malı almıyor, belge gecikti, gemi erken geldi: limanda ve antrepoda bekleyen malın masrafı kime yazılır? Incoterms ve sözleşmeye göre paylaşım rehberi.
Mal limanda ya da antrepoda beklerken iki-üç ayrı fatura gelebilir: liman ardiyesi, taşıyıcının konteyner gecikme ücreti (demuraj/detention) ve antrepo depolama bedeli. Bu faturaların hangisi kime kesilir, sizin yansıtma hakkınız nedir? Kısa cevap: fatura her zaman sözleşmeyi kim imzaladıysa ona kesilir; satış sözleşmesindeki teslim şekli (Incoterms) ise masrafın satıcı ile alıcı arasında nasıl paylaşılacağını belirler. İkisi aynı şey değildir ve bu fark bilinmediği için birçok ithalatçı kendi ödemediği masrafı ödemek zorunda kalıyor.
Bu rehber; Trabzon Limanı'na gelen konteyneri olan ithalatçılar, Rusya-Gürcistan hattına çalışan ihracatçılar, nakliye ve forwarder firmaları için hazırlandı. Genel bilgilendirmedir; kendi işleminizin masraf paylaşımını sözleşmelerinize göre, gümrük müşaviriniz ve taşıyıcı acentenizle birlikte değerlendirin.
Kısa cevap
• Liman ardiyesi: Konteyner terminal sahasında beklediği için liman/terminal işletmesinin kestiği depolama bedelidir; ücretsiz süre ve tutar terminalin yayımladığı tarifeye göre değişir.
• Demuraj: Dolu konteyner terminal içinde serbest süreyi aştığında taşıyıcıya (armatöre) ödenen gecikme bedelidir.
• Detention: Konteyner terminalden çıktıktan sonra serbest süre içinde boş iade edilmediğinde yine taşıyıcıya ödenen bedeldir.
• Antrepo depolama ve elleçleme:Antrepo işletmesinin kestiği bedeldir; antrepo sözleşmesini kim imzaladıysa muhatap odur.
• Fatura, kural olarak taşıma/terminal sözleşmesindeki tarafa kesilir. Incoterms yalnızca satıcı ile alıcı arasındaki paylaşımı belirler; taşıyıcıya karşı kimin muhatap olduğunu değiştirmez.
• Masrafı en çok artıran şey süre yönetimidir: serbest süreyi yazılı öğrenmek, konteyneri vaktinde boşaltıp iade etmek ve belgeleri önceden hazırlamak faturayı küçültür.
• Antrepoda yapılan depolama ve koruma masrafları, ayrıca gösterilmek şartıyla gümrük kıymetine dahil edilmez (Gümrük Kanunu md. 104/1).
Üç ayrı fatura, üç ayrı muhatap
Kalem
Nerede oluşur?
Faturayı kesen
Pratikte muhatap
Ardiye (depolama)
Terminal/liman sahası
Liman veya terminal işletmesi
Terminalle iş yapan taraf (genelde taşımayı düzenleyen ya da eşya sahibi)
Demuraj
Terminal içi, dolu konteyner
Taşıyıcı / armatör acentesi
Konşimentoda adı geçen taraf
Detention
Terminal dışı, iadeye kadar
Taşıyıcı / armatör acentesi
Konteyneri teslim alan ve iade eden taraf
Antrepo depolama + elleçleme
Gümrüklü antrepo
Antrepo işletmesi
Antrepo sözleşmesini imzalayan taraf
Gümrük beyanı ve müşavirlik
Gümrük idaresi nezdinde
Gümrük müşaviri
Beyan sahibi / vekâlet veren
Bu üç kalemin ortak özelliği şudur: hiçbiri "malın sahibi" etiketine göre kesilmez. Fatura, o hizmetin sözleşmesini kim yaptıysa ona gider. Bu yüzden pratikte:
• Navlunu satıcı düzenlemişse (CIF, CFR, CIP gibi), taşıyıcının ve terminalin muhatabı çoğu zaman satıcı ya da onun forwarder'ı olur.
• Navlunu alıcı düzenlemişse (FOB, FCA, EXW gibi) veya ithalatçı kendi forwarder'ıyla çalışıyorsa, fatura doğrudan alıcıya yazılır.
• İthalatçı adına hareket eden forwarder, kendi müşterisine yansıtsa da taşıyıcı nezdinde muhatap forwarder'dır. Bu yüzden masraf ihtilaflarında ilk bakılacak belge, taşıma sözleşmesi ve konşimentodur.
Incoterms neyi belirler, neyi belirlemez?
Incoterms kuralları (ICC tarafından yayımlanan teslim şekilleri), satış sözleşmesinde iki soruyu yanıtlar: mal nerede teslim edilmiş sayılır, masraf ve risk hangi noktada el değiştirir. Örneğin:
• CFR ve CIF'te ayrışma vardır: Navlunu ve liman masraflarını varış limanına kadar satıcı düzenler, ancak risk yükleme limanında alıcıya geçer. Mal yolda veya limanda beklerken doğan gecikme masrafları bu yüzden en çok tartışılan kalemdir.
• DAP ve DDP'de teslim varışta yapıldığı için, teslim noktasına kadarki bekleme yükü ağırlıklı olarak satıcıdır.
• FOB, FCA ve EXW'de taşımayı alıcı düzenler; bu nedenle limandaki ardiye ve konteyner gecikme ücretleri genellikle alıcı tarafında birikir.
Fakat şu nokta sık atlanır: Incoterms, alıcı ile satıcı arasındaki ilişkiyi düzenler; taşıyıcı ve terminal ile olan ilişkiyi düzenlemez. Yani Incoterms'e "bu masrafı alıcı öder" yazsanız bile, armatöre karşı muhatap konşimentoya göre belirlenir. Doğru sıra şudur: önce kim muhatap sorusu (sözleşmeler), sonra kim ödeyecek sorusu (Incoterms ve aranızdaki anlaşma). İki cevap farklı çıkarsa, ödeyen taraf diğerine rücu eder; bunun için de yazılı dayanak gerekir.
Fatura neden çoğu zaman ithalatçıya veya forwarder'a geliyor?
Uygulamada masrafın ilk muhatabı genelde malın sahibi değil, işlemi yürüten taraftır:
• Konşimento ve taşıma sözleşmesindeki taraf tanımı. Deniz taşımalarında konşimento, yükün teslim alınması ve konteynerin iadesiyle ilgili yükümlülükleri yükleten, alıcı ve bunların adına hareket edenlere yükler. Konteyneri çeken ve iade eden kim ise konteyner ücretinin ilk muhatabı odur.
• Terminal kayıtları. Liman sistemleri konteynerin giriş-çıkış ve iade tarihlerini kaydeder. Ardiyeyi, çekiş ve iade kayıtlarına göre hesaplar.
• İthalatçının forwarder'ı ile arasındaki sözleşme. İthalatçı "her şey dahil" navlun teklifi aldıysa, limanda bekleyen konteynerin gecikme masrafı için forwarder'a bakabilir; ama navlun teklifinde hangi masrafın dahil olduğu yazılı değilse ihtilaf çıkar.
Mal antrepoda beklerken masraf nasıl işler?
Antrepo tarafında iş ikiye ayrılır:
Depolama (saklama): Günlük veya aylık birim üzerinden işler. Birim; palet, metrekare, ton ya da koli olabilir. Kalış süresi uzadıkça birim ve minimum süre şartları devreye girer.
Elleçleme ve ek hizmetler: Araçtan indirme, istifleme, sayım, çıkışta yeniden yükleme; gerekiyorsa etiketleme, tartım, fotoğraflı tespit.
Antrepo rejimindeki eşyada gümrük vergisi ve ithalat KDV'si, mal serbest dolaşıma girene kadar ödenmez (Gümrük Kanunu md. 93 vd.; KDV Kanunu md. 16/1-c); depolama ve koruma için yapılan masraflar da ayrıca gösterilmek şartıyla gümrük kıymetine dahil edilmez (md. 104/1). Yani vergi tarafında ertelenen nakit, depolama tarafında günlük bir maliyete dönüşür; doğru karar bu iki kalemin karşılaştırılmasıyla verilir. Limanda bekletmekle antrepoya almanın masraf mantığını konteyner limandan antrepoya ve antrepo ücreti yazılarımızda karşılaştırdık.
Masrafı sınırlamanın 7 adımı
Serbest süreyi yazılı alın. Gemi gelmeden önce taşıyıcı acentesinden konteyner serbest süresini ve iade yerini, liman işletmesinden ardiye koşullarını yazılı isteyin.
Antrepo yerini önceden ayarlayın. Konteyner limandayken antrepo aramak, ücretsiz süreyi boşa harcamak demektir. Antrepo fiyatı isterken hazırlamanız gereken 10 bilgi bu yüzden önemlidir.
Belgeleri önceden tamamlayın. Uygunluk belgesi, analiz raporu, etiket düzeltmesi gibi işler sarkarsa konteyner bekler. Belge beklerken izlenecek yolu ithalat izni veya uygunluk belgesi gelmediğinde anlattık.
Konteyneri antrepoda boşaltın, boş iadeyi geciktirmeyin. Dolu konteyner limanda bekledikçe demuraj ve ardiye birlikte işler. Mal antrepoda güvenli şekilde depolanırken konteyner iade edilerek konteynere bağlı sayaç durdurulur.
İşlem sürelerini takip edin. Deniz yoluyla gelen eşyada özet beyan tarihinden itibaren 45 gün içinde gümrükçe onaylanmış bir işlem belirlenmelidir (Gümrük Kanunu md. 46). Antrepodaki eşya için bir rejim beyanı verildiğinde, gümrük işlemlerinin beyannamenin tescilinden itibaren 30 gün içinde bitirilmesi gerekir; aksi hâlde tasfiye hükümleri gündeme gelebilir (Gümrük Kanunu md. 70 ve md. 101 çerçevesi).
Hesap dökümünü isteyin. Ardiye ve konteyner ücreti için gün gün döküm, konteyner numarası ve iade tarihi isteyin; hesap kalemlerini karşılaştırın.
Sözleşmeye yazın. Satış sözleşmesinde ve navlun teklifinde "bekleme, ardiye, demuraj ve iade gecikmesi masrafını kim öder, hangi süre için" maddesini baştan yazın. Sözlü mutabakat, fatura geldiğinde işe yaramaz.
CIF ile aldığım mal limanda bekledi, ardiye faturası kime gelir?
Taşımayı satıcı düzenlediği için ilk muhatap genelde satıcı veya onun forwarder'ıdır. Ancak CIF'te risk yüklemede alıcıya geçtiği için, satıcı ödediği bekleme masrafını sözleşmeye dayanarak alıcıya yansıtabilir. Faturanın kime kesildiği konşimento ve taşıma sözleşmesine göre belirlenir.
FOB'da limandaki bekleme masrafı kime aittir?
FOB ve FCA gibi teslim şekillerinde taşımayı alıcı düzenler; bu nedenle liman ardiyesi ve konteyner gecikme ücreti kural olarak alıcı tarafında birikir. Yine de muhatap, taşıma sözleşmesini kimin yaptığına göre belirlenir.
Antrepoya alınca demuraj durur mu, detention başlar mı?
Konteyner terminalden çıkarıldığında demuraj (terminal içi bekleme) sayacı durur; konteyner boş iade edilene kadar işleyen detention devreye girer. Bu yüzden antrepoda boşaltma ve boş konteynerin en kısa sürede iadesi, toplam masrafı belirleyen adımdır.
Antrepo masrafı ithalat vergisine eklenir mi?
Hayır. Antrepo masrafları ve antrepoda kaldığı sürece muhafaza için yapılan masraflar, fiilen ödenen veya ödenecek fiyattan ayrı gösterilmeleri şartıyla gümrük kıymetine dahil edilmez (Gümrük Kanunu md. 104/1).
Malı antrepoda ne kadar bekletebilirim?
Antrepo rejimindeki eşyanın kalış süresi esas olarak sınırsızdır (Gümrük Kanunu md. 101/1); ancak idare, özellikle beklemekle bozulabilecek eşya için süre belirleyebilir. Yazılı bir süre verilmişse o süre içinde işlem yapılmalıdır. Antrepoda yapılabilecek işlemler için antrepoda elleçleme işlemleri yazımıza bakın.
Ak Antrepo ile planlayın
Trabzon Limanı'na gelen konteynerinizi gümrüklemeden antrepoya almak, boşaltmak ve ihtiyaç anında çekmek için bizi arayın: 0531 662 11 99. WhatsApp'tan yazmak için buraya tıklayın. Adresimiz: Gözalan, 61180 Ortahisar/Trabzon. Antrepo depolama ve elleçleme kalemlerini yazılı teklifte görmek için konteyner sayısı, mal cinsi, palet/koli sayısı, yaklaşık ağırlık ve tahmini kalış süresini iletmeniz yeterli.
---
Kaynaklar
• 4458 sayılı Gümrük Kanunu md. 46 (45/20 günlük süre), md. 70 ve md. 101 (antrepo rejiminde süre ve işlemlerin bitirilmesi), md. 104/1 (antrepo masraflarının gümrük kıymetine dahil edilmemesi). Metin: mevzuat.gov.tr – Gümrük Kanunu
• 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu md. 16/1-c (antrepo rejimindeki eşyada KDV istisnası).
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, Deniz Ticareti Kitabı: taşıma sözleşmesi, konşimento ve sürastarya (bekleme süresi aşımı) hükümleri.
• ICC Incoterms® 2020 kuralları: teslim noktası, masraf ve risk geçişi.
• Liman/terminal işletmesinin yayımladığı güncel liman hizmetleri ücret tarifesi ve taşıyıcı acentesinin konteyner serbest süre bilgisi.